Wie (her)kent het niet?
Het omslagpunt tijdens de kennismaking bij honden..
Je bent lekker met je hond aan het wandelen, niks aan de hand, je hond snuffelt, maakt contact met jou en je geeft hem of haar een complimentje of wat lekkers en dan opeens, uit het niets, komt er een hond naar jullie toe gelopen. Het andere baasje is nergens te bekennen of laat achteloos zijn of haar hond op de jouwe afrennen.. En er kunnen een paar dingen zomaar gebeuren:
Je ziet de spanning gelijk toenemen, je hond is wat onzeker en vindt andere honden spannend, weet bovendien niet wat er gaat gebeuren en jij hebt de riem ook al stevig in je handen om uitvallen te voorkomen. De nekharen gaan overeind en je weet dat jouw hond het niet fijn vindt, dus je probeert je hond (en de andere hond) te waarschuwen dat ze niet mogen vechten, dus je zegt al waarschuwend op strenge toon tegen de honden “.pas op of niet doen". Maar de honden raken juist nog meer opgewonden. “ Denk erom, wegwezen” zeg je nogmaals op barse toon en je probeert de honden met de lijn of bijv. je knie weg te houden of halen bij de andere hond.
Grote kans dat op dat moment juist een gevecht uitbreekt.
Het is een begrijpelijke en veel voorkomende reactie om precies dat te doen, om je hond met een strenge en waarschuwende stem proberen rustig te blijven en zich te beheersen. En bij een enkele hond werkt dat ook prima. Maar helaas voelen de meeste honden er zich nog onzekerder door en geeft het juist nog meer spanning. En hoewel het best raar en misschien tegen je gevoel ingaat, is het vaak veel beter om je hond met een hoge, vrolijke stem mee te lokken. De oefening "Keer Om", of "Terug" is dan een hele goede oefening om te doen.
Maar ook als de kennismaking tussen de honden ogenschijnlijk vriendelijk verloopt, op het moment dat jij als baasje de lijn strakker neemt en een beetje spanning of druk op de lijn zet, is dat vaak juist het moment dat je hond alsnog uitvalt naar de andere hond, dus ook hier, communiceer met je hond en vraag hem rustig om mee te komen, maar hou de lijn ontspannen of vraag of de andere persoon met zijn of haar hond wegloopt, terwijl jij de aandacht van je hond vraagt.
Dus train en oefen met je hond dat de naam een teken is om naar jou te kijken en dat een vervolgopdracht komt om uit de situatie te gaan en natuurlijk dat een beloning volgt. En hoewel de situatie “ spannend” is, kun je nog steeds de aandacht van je krijgen, zeker als je op tijd bent. Je kunt hem dan naar je toe roepen, en daarmee een mogelijk gevecht voorkomen. Hoe “luchtiger” en opgewekter je doet, hoe beter het gaat. En natuurlijk kun je ook proberen de aandacht van je hond bij je te krijgen door vrolijk weg te huppelen/lopen en zo je hond de kans geven zich uit de situatie te onttrekken voordat het escaleert. Wacht hier niet te lang mee, timing is heel belangrijk, probeer daarom altijd de lichaamstaal van jouw en de andere hond goed te lezen en tijdig in te grijpen.
Veel te veel onnodige en spannende ontmoetingen
Helaas komen deze situaties natuurlijk nog heel vaak voor. Veel hondenbaasjes weten nog steeds niet dat honden zeker niet met alle andere honden willen kennismaken en het vooral heel spannend vinden en er erg onzeker van worden.
Let daarom eens wat vaker op de houding en lichaamstaal van je hond en hoe en wat hij met je communiceert. In deze situaties is de invloed van de baasjes nog veel groter en belangrijker. De verhoogde alertheid van de baasjes, het strakker vasthouden van de lijn, vaak al een waarschuwend “pas op hoor” et cetera, maakt dat de spanning razendsnel oploopt.
Zeker als de andere hond ook nog eens frontaal op jullie afkomt.
Als je met je hond van kleins af aan of in prikkelarme omgevingen hebt geoefend om bijv. aandacht te schenken aan jou bij het horen van zijn naam of om bijv. je hond met een vrolijke stem weg te kunnen leiden kan een uitval aan de lijn worden voorkomen en kun je de stress bij je hond deels beperken.
Zo zijn er nog veel meer dingen die je kunt toepassen, waardoor je hond zich veilig uit de situatie kan onttrekken of de situatie kan negeren.
Natuurlijk werkt deze tactiek niet in elke situatie, het heeft ook te maken met eerdere ervaringen van je hond, de afstand en de al opgebouwde spanning, jouw communicatie etc... Zodra een hond de drempel overschrijdt - dus voorbij zijn drempel oftewel omslagpunt gaat- is je hond niet meer in staat om die verbale signalen van jou in zijn hersenen te verwerken, de emotie en zijn overlevingsinstinct heeft het overgenomen en het is voor hem gewoon onmogelijk nog na te kunnen denken, zich te beheersen of jou te horen en te luisteren, dus ook hier is timing van wezenlijk belang.
En misschien nog belangrijker: ken jij de "TEMP" van jouw hond?
Honden kunnen niet met ons praten, maar ze communiceren wel de hele dag door met ons en elkaar. Weten en begrijpen wat een hond je vertelt, is essentieel om hem te kunnen helpen. Honden maken in hun gedrag en lichaamshouding gebruik van o.a. hun staart, ogen, oren, mond en houding om te laten zien wat ze voelen. Vandaar ook TEMP wat staat voor "Tail, Ears/Eyes, Mouth, Posture".
Kortom: door de staart, ogen, oren, mond en houding van een hond goed te observeren en te kunnen "lezen" en begrijpen weet je hoe je hond zich voelt en wat hij je wil vertellen.
T voor staart
De grootste en meest voorkomende verkeerde interpretatie van hondengedrag is misschien wel dat honden die met hun staart kwispelen altijd vrolijk en vriendelijk zijn. Sommige staartkwispels kunnen inderdaad geassocieerd kunnen worden met blijdschap en geluk, maar andere kwispels betekenen juist angst of onzekerheid of zelfs een waarschuwing dat als je nadert, je gebeten kunt worden.
En soms is de staartkwispel gewoon als een mensenglimlach, een beleefde groet of een knikje van herkenning. Glimlachen zijn sociale signalen en worden dus meestal gebruikt in situaties waarin je blij bent iemand te zien. Dit lijkt voor honden hetzelfde te werken, waardoor ze gewoon kwispelen omdat ze blij zijn ze te zien.
Maar net als in elke andere taal, hebben staartkwispelingen ook een betekenis die begrepen moet worden. Tot nu toe hebben wetenschappers zich gericht op twee belangrijke bronnen van informatie, namelijk de positie van de staart en de beweging ervan. Maar nieuw onderzoek voegt een derde belangrijke dimensie toe.
Voor honden is beweging een heel belangrijk aspect, de ogen van de hond zijn veel gevoeliger voor beweging dan voor kleuren, zodat een bewegende staart een uitstekend communicatiemiddel is met andere honden. De evolutie heeft hondenstaarten nog zichtbaarder gemaakt, zoals staarten met een lichte of donkere tip, een lichtere onderkant of een bossige vorm.
De hoogte waarop je hond zijn staart draagt kan worden beschouwd als een soort emotionele meter. Een neutrale hoogte suggereert dat de hond ontspannen is. Als de staart horizontaal wordt gehouden, de hond is attent en alert. Als de staart verhoogt dan is dat een waarschuwend signaal vanuit de hond, of een signaal met "dominante betekenis" zoals vroeger werd uitgelegd. Als de staartpositie daalt is dat vaak een teken van angst of onzekerheid, wat betekent: "Doe me geen pijn.”
Net zoals wij dialecten kennen speelt dit bij honden ook. Verschillende rassen dragen hun staarten op verschillende hoogten, van de natuurlijke bijna verticale positie zoals bij Beagles en vele Terriers tot aan de lage-slingerde staarten van Greyhounds en whippets. Daarom moeten alle staartposities worden “gelezen” vanuit de neutrale staartpositie van dat typische ras.
Verschillende staartbewegingen
De snelheid van de staartbeweging geeft aan hoe enthousiast de hond is. De breedte van uitzwaaien van de staartkwispel geeft aan of emotionele toestand van je hond positief of negatief is, onafhankelijk van het niveau van opwinding.
Zo zijn er nogal veel combinaties te ontdekken, zoals onderstaande staartbewegingen:
- Een lichte kwispel- bij elke zwaai van slechts kleine breedte- wordt meestal gezien tijdens groeten als een voorzichtige "Hello there," of een hoopvol "Ik ben hier."
- Een brede kwispel is vriendelijk; "Ik ben blij," deze komt het dichtst bij de gelukkige zwaai, zeker als de staart meebeweegt met het achterwerk. Dit kan ook betekenen: "Ik daag je niet uit of bedreig je niet."
- Een langzame kwispel met staart op 'half-stok' is minder sociaal dan de meeste andere staart signalen. Over het algemeen zijn langzame kwispelingen met de staart vaak een teken van wantrouwen/onveiligheid.
- Zwabber kwispel. Dit is een vriendschappelijke kwispel en wordt door de hond ook gebruikt als kalmerend signaal, agressieremmer.
- Lage kwispel, staartwortel vast, slechts het staartpuntje beweegt. Dit is een vriendschappelijke, onderdanige kwispel en ook een agressieremmer.
- Propeller kwispel. De staart draait als een propeller rond, van boven naar beneden. De hond is niet zeker van zijn positie, moet ik onderdanig of bazig zijn. Deze kwispel kan ook op stress duiden.
- Stijve hoge kwispel met een kleine, korte uitslag, soms alleen een trilling. Deze kwispel laat mogelijke dreiging of agressie zien.
E voor ogen en oren
Als de ogen van een hond sprankelend, helder en alert zijn, is dat een goed teken. Als je het wit van de ogen onderaan kunt zien, is dat niet zo goed echter. Kijk altijd naar de pupillen, zijn ze verwijd, smal, heel klein of heel groot? Gaan de ogen heen en weer? Is de hond op zoek naar een mogelijkheid om weg te komen? Of staart de hond? Staren is vaak een teken dat een hond op een doel gericht is. Of misschien kijkt de hond naar iets waar hij nerveus over is. Soms zie je dat de ogen bijna tot een spleet gesloten zijn. Dat gebeurt vaak als honden zich onderdanig voelen, en die zich zorgen maakt.
Een hond met natuurlijk bewegende ogen (zoals iemand die alles opneemt) is een ontspannen hond. Een hond met gefixeerde ogen is een hond die de intentie heeft om mogelijk te springen en te spelen, of mogelijk aan te vallen. Een hond met wegkijkende ogen kan een hond zijn die zich niet op zijn gemak voelt in de situatie.
Oren
Honden hebben duidelijk verschillende soorten oren. Honden zoals Labradors hebben slappe oren, de Zwitserse witte herder hebben parmantige staande oren enz. Welke oren een hond ook heeft, je kunt alertheid zien als de oren 'hoog' worden gehouden. Door de spieren in de schedel van de hond kunnen honden de oren in verschillende posities draaien. Als een oor omhoog is en een oor naar achteren, luistert of probeert de hond iets achter hem waar te nemen'. Als de oren hoog op het hoofd staan, is de hond zelfverzekerd of kan hij ergens op gefocust zijn.
Oren dicht bij elkaar aan de achterkant van het hoofd is vaak een teken dat de hond bezorgd of bang is. Als de oren opzij worden gedraaid en een beetje naar binnen worden gedraaid, terwijl de hond kleine spleetjes van zijn ogen laat zien, is dat een onderdanige houding. Als de oren van de hond plat zijn en aan de achterkant van hun hoofd vast lijken te zitten, is dat geen comfortabele of zelfverzekerde hond. Je moet al deze dingen samen met andere elementen van TEMP in je opnemen als je een hond leest.
M voor mond
Let op hoe de hond vocaliseert. Gromt hij? Grommen betekent niet altijd dat een hond agressief is; veel honden grommen tijdens het spelen, de zogenaamde speelgrom. Geen zorgen dus als je dit meemaak. Grommen met enkele van de andere tekenen, zoals het wit van de ogen zien, of staren, of vastgezette oren is erg opletten! Plaats het gegrom dus altijd in de context en omstandigheden en in combinatie met de andere uitingen.
Let op: soms kan een hond het grommen overslaan of afgeleerd hebben omdat veel baasjes hun honden gecorrigeerd hebben als ze gromden… iets wat je nooit zou moet doen! Wanneer een hond herhaaldelijk wordt gestraft voor grommen, zal de hond zijn stem verliezen, en je wilt nooit dat dit gebeurt. Een grommende hond zegt: "Ik voel me niet op mijn gemak in de situatie, haal me er alsjeblieft uit." Dit is essentiële informatie die je hond je vertelt!
Als je het gegrom van een hond negeert of verbied, heeft de hond de volgende keren alleen nog maar een stapje hoger op de agressieladder over en dat is bijten. Het gegrom is een indicator zodat je kunt anticiperen om je hond te helpen en uit de situatie te halen of te gaan conditioneren zodat hij zich meer op zijn gemak voelt. Maar op het moment dat je een grom hoort, moet je je hond allereerst uit de situatie halen.
Zeurt de hond? Zeuren kan betekenen dat een hond gestrest of angstig is. Zeuren kan ook een overdreven opgewonden hond zijn die zijn zin wil hebben. Blaft de hond? Blaffen kan opwinding betekenene maar kan ook een waarschuwing zijn. Kortom, kijk weer naar de context en de andere "TEMP" elementen.
Fysieke tekenen
Kijk ook naar de fysieke tekenen van de bek van een hond. Laat de hond tanden zien? Vraag ook altijd aan het baasje als je een hond wil naderen. Veel honden zijn blij om mensen te zien maar er zijn toch ook heel veel honden die het spannend vinden, zeker als je frontaal nadert. Ook kinderen met hun (hoge) geluidjes en onverwachte en snelle bewegingen kunnen heel spannend zijn voor honden. Ben daar op bedacht.
Kijk ook wat de lippen doen. Zijn de lippen ontspannen en los, of zijn ze samengeknepen? Veel mensen denken dat de honden die bijten, degenen zijn die grommen. Maar honden die nerveus zijn, hebben evenveel kans en misschien zelfs meer kans om te bijten. Slechte tekenen zijn een hond die aan het likken is, zijn lippen opheft, zijn tanden laat zien, samen met grommen, zijn oren vastzet, zijn ogen fixeert. Als een hond nerveus is en niet uit een situatie kan komen, is zijn enige verdediging vaak om te nippen of te bijten. Een nerveuze hond die zich terugtrekt en zijn lippen in een strakke bek houdt, voelt zich heel ongemakkelijk.
Lip likken kan een kalmerend signaal zijn dat de hond een andere hond probeert te geven, en het kan worden gecombineerd met een shake off. Dit zijn tekenen dat honden andere honden geven om te proberen de situatie onschadelijk te maken ... "kunnen we alsjeblieft allemaal vrienden zijn hier?". Lip likken kan een teken zijn dat de hond nerveus is. Als een hond zijn lip likt, zijn ogen afwendt, zijn oren vastzet en zijn staart instopt, is die hond nerveus, dus geef de hond de ruimte.
P voor houding
Een hond die ontspannen is, zal met het hele lichaam schudden als hij blij is. De staart en lichamen bewegen samen, en hun oren staan rechtop en zelfverzekerd. Je kunt zien dat het kwispelen van het lichaam wordt geïnitieerd vanaf de staart.
Een hond die stijf staat met zijn hoofd omhoog en gefixeerd en alert is, en daarbij ook borstelt, is een hond die getriggerd is. Misschien opgewonden, of gealarmeerd, ze proberen misschien zelfs zichzelf groot te maken om zichzelf te beschermen, maar de hond is ergens alert op. Ben dus voorbereid.
Een hond die gehurkt en laag met zijn staart naar beneden zit, kan zich ergens zorgen over maken. Bepaalde rassen zoals Whippets, Italian Greyhounds, Greyhounds, dragen hun staart van nature laag. Sommige Border Collies hebben misschien hun staart laag tussen hun benen, maar dat betekent niet altijd dat ze nerveus zijn. Kortom, kijk naar de andere signalen en ken het ras.
Leer de lichaamstaal en houding van je hond te herkennen en erkennen!
Honden communiceren met hun lichaam en geluiden, en daardoor weet je wat er aan de hand is. Het ergste dat je kunt doen, is het niet zien of niet geloven wat de hond je vertelt. Je belangrijkste taak als hondenbaasje is het welzijn en de bescherming/veiligheid van je hond en deze zelfvertrouwen te geven en te zorgen dat hij fijn in z’n vel zit.
Voorkom eventuele angstgevoelens bij je hond door niemand zomaar toe te staan je hond te knuffelen, te duwen, te porren, erop te springen, in een hoek te dringen of snel naar je hond te grijpen. Als mensen moeten we een hond altijd de keuze geven om met ons om te gaan, in plaats van onszelf aan hem op te dringen. Het is een kwestie van sociaal gepast gedrag van onze kant. En het feit dat je hond graag bij je komt liggen, bijv. op de bank, wil zeker niet altijd zeggen dat hij of zij ook geaaid en geknuffeld wil worden.
Als de hond je kent en vertrouwt zijn lange rustige bewegingen langs het lichaam of krabben van de nek en achter de oren vaak de beste manier om de hond genegenheid te tonen. Zie ook m’n blog over massage en aanrakingen
https://www.facebook.com/Dogcases/posts/466770393526454 Als een hond zich terugtrekt, respecteer dan zijn beslissing en laat hem of haar ervoor kiezen om terug te komen als en wanneer hij zich daar prettig bij voelt. Weet dat elke hond heel snel van comfortabel naar onprettig kan gaan. Een van de beste manieren om de gemoedstoestand van je hond comfortabeler te maken, is door zijn toestand te veranderen door te spelen. Zie ook de blogs hierop op
www.dogcases.nl/blog
En het zou toch geweldig zijn als iedereen zijn hond een goede (sociale) opvoeding kon geven, waarbij hij/zij ook nog eens het allerleukste baasje is voor de hond die er bestaat, aan de lijn houdt waar het moet, afwisseling en uitdaging biedt in lichamelijke en mentale activiteiten, maar ook altijd meer dan voldoende veiligheid en rust biedt, en oefent in dingen als: aandacht voor het baasje (kijk naar me wanneer je naam wordt genoemd), het terugroepen (komen wanneer ik je roep) en vrolijk met me meelopen uit de situatie.
Begin zo vroeg mogelijk, start (in een omgeving/tijdstip) zonder (teveel) prikkels, bouw het in korte sessies rustig en stapsgewijs op en hou het leuk voor jezelf en vooral voor je hond. En probeer spanning te vermijden of weg te halen, door o.a. zelf heel rustig en kalm te blijven, op je eigen ademhaling, houding en communicatie te letten, vooraf te bedenken en te oefenen hoe het gewenste gedrag eruit ziet van je hond enzoverder. Probeer het gewoon eens, je zult er misschien versteld van staan hoe goed het werkt.
Hulp nodig?
En je weet heb je hulp nodig, lees mijn blogs op
www.dogcases.nl/blog of stuur me vrijblijvend eens een berichtje.
Ik ben een erkende opgeleide gedragstherapeut voor honden en heb me met name gespecialiseerd in stress en onzekerheid en angstige honden zoals bij vuurwerkangst, angst voor harde geluiden en verlatingsangst.
Ik help je om je vaardigheden en kennis te vergroten om zo het welzijn van je hond(en) te verbeteren en de stress en angst te verminderen en zo een harmonieuzer samenleven mogelijk te maken.